Y Cyngor Tref

Beth yw Cyngor Tref, a beth mae e’n ei wneud ?

Cyngor Tref yw’r lefel mwyaf lleol o lywodraeth yn y gymuned. Mae Cynghorau Tref yn yn gyrff cyfreithiol sydd wedi eu creu gan Deddf Seneddol ac mae ganddynt hawl i godi treth leol ar bob preswyliwr Mae penderfyniadau’r Cyngor yn cael eu gwneud gan Gynghorwyr Tref sy’n cael eu hethol gan etholwyr lleol

Swyddogaeth y Cynghorau tref ydy hyrwyddo eu hardaloedd, cynrychioli eu buddiannau, a chefnogi gwaith grwpiau cymunedol lleol. Mae Cynghorau tref hefyd yn darparu ystod cyfyngedig o wasanaethau cyhoeddus lleol, sy’n amrywio yn ddibynol ar faint y dref. Mae gan Gynghorau Tref hefyd y grymoedd cyfreithiol i roi dirwyon am faterion fel gollwng sbwriel, graffiti, gosod posteri/hysbysebion/sticeri heb ganiatâd, a throseddau’n ymwneud â chŵn

Er hynny, cyfrifoldebau cyfyng sydd gan Gynghorau Tref gan fod y rhan fwyaf o wasanaethau llywodraeth leol yn cael eu cynnal gan Gynghorau Sir neu Gynghorau Bwrdeistref Sirol

Pam fod gan Sanclêr Gyngor Tref ?

Mae Cyngor lleol wedi cael ei ethol yn ddemocratiadd yn Sanclêr ers 1894 pan gafodd yr etholiadau cyntaf eu cynnal ar gyfer Cyngor Plwyf Sanclêr. Cyflwynodd Senedd Prydain yn Llundain Ddeddf Seneddol yn yr un flwyddyn gan greu cynghorau plwyf sifil etholedig am y tro cyntaf. Os oedd trethi lleol yn cael eu codi am wasanaethau lleol, yna dylai’r cynghorau fod yn atebol i bobl leol wrth iddyn nhw wario eu harian – dyna oedd wrth wraidd y syniad hwn. Yn sgil hynny, rhoddwyd y cyfle i bobl leol ethol Cynghorwyr lleol ar adegau penodol. Yn 1974 ad-drefnwyd llywodraeth leol a daeth Cynghorau Plwyf yn Gynghorau Cymuned neu Gynghorau Tref (un ar gyfer trefi a’r llall ar gyfer ardaloedd gwledig.) Felly ar y 1af o Ebrill 1974, cafodd yr hen Gyngor Plwyf Sanclêr ei ddisodli gan Cyngor Tref Sanclêr, sy’n parhau hyd heddiw.

Be’ mae Cyngor tref Sanclêr yn ei wneud ?

Mae yna gryn ddryswch ynglyn â phwy sy’n cynnal gwasanaethau cyhoeddus. Mae hyn yn ddealladwy gan nad yw hi wastad yn hawdd deal pwy sy’n gwneud beth a pham. Ond yn gyffredinol Cyngor Sir Caerfyrddin sy’n gyfrifol am y rhan fwyaf o wasanaethau llywodraeth leol. Y ffordd orau o egluro hyn ydy trwy lunio siart sy’n nodi’r prif wasanaethau lleol, a pha sefydliad sy’n gyfrifol amdanyn nhw :

Ardal Chwarae a Pharc Sglefrio – Cyngor Tref Sanclêr
Y cloc a’r ardd gerllaw, basgedi crôg – Cyngor Tref Sanclêr
Camerâu Cylch Cyfyng - Cyngor Tref ;
Goleuadau Nadolig a Choeden Nadolig – Cyngor Tref.
Cofeb Ryfel Sanclêr – Cyngor Tref.
Datblygu Cymunedol – Cyngor Tref a Chyngor Sir
Grantiau i gymdeithasau lleol – Cyngor Tref a Chyngor Sir
Goleuadau’r stryd – Cyngor Tref a Chyngor Sir
Maes Parcio Sanclêr – rheolau parcio – Ffyrdd y Cyngor Sir, cynnal a chadw llwybrau, ochr y prif ffyrdd - Cyngor Sir
Canolfan Hamdden Sanclêr – Cyngor Sir
Y Gat (Y Ganolfan Grefftau yn flaenorol) – Cyngor Sir
Ysgol Griffith Jones ac Ysgol Bancyfelin – Cyngor Sir (trwy Fyrddau Llywodraethol lleol)
Cae’r Welfare Sanclêr – Cyngor Tref Sanclêr
Meddygfa a gwasanaethau Iechyd - Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda (Llywodraeth Cymru )
Gofal Cymdeithasol (yn cynnwys Dol-y-felin) – Cyngor Sir
Gorsaf Heddlu a Gwasanaethau’r Heddlu – Comisiynydd Heddlu a Throsedd Dyfed Powys
Dŵr a Charthffosiaeth – Dŵr Cymru
Atal llifogydd
- Adnoddau Naturiol Cymru
Hen Neuadd Tref Sanclêr - Ymddiriedolaeth Tref Sanclêr
Neuadd Gymunedol Bancyfelin – Cymdeithas Gymunedol Bancyfelin
Tai’r Cyngor – Cynllunio Cyngor Sir – Ailgylchu Cyngor Sir 
a Chasglu Sbwriel –Cyngor Sir
Cymhorthdal ar gyfer gwasanaethau bws lleol – Cyngor Sir
Grantiau ar gyfer
datblygu busnes a’r economi – Cyngor Sir a Llywodraeth Cymru

Faint mae Cyngor Tref Sanclêr yn ei wario. Ac ac o le y daw’r arian ?

Yn 2015/16, gwariodd y Cyngor Tref £75,577. Dyma’r rhestr o’r hyn a wariwyd yn 2015/16:

Cyflogau staff a chostau’r Cyflogwyr - £29,901
Gweinyddiaeth - £3,903
Maer y dref, treuliau dinesig, a rhoddion - £4,710

Swyddfeydd / ystadau - £2846
Goleuadau Nadolig - £8,134

Cist Digwyddiadau Cymunedol / Cefnogi Gweithgareddau Cymunedol - £3,049
Teledu Cylch Cyfyng, Cynnal y storfa, offer - £3,385
Gosod y stondinau Marchnad a phebyll mawr - £2,085
Goleuadau stryd - £6775
Gwaith cynnal / Y Gofeb Ryfel / Clirio sbwriel / Arhosfannau bws - £2979
Gwaith cynnal tir / Blodau / Cystadleuaeth Gardd Orau - £5922
Cynnal ac Archwilio parciau chwarae a sglefrio - £1888

Yr incwm terfynol oedd £78,432 a thalwyd am hwn trwy :

Dreth Leol sy’n cael ei chasglu trwy Dreth y Cyngor - £75,890
Codi tâl am logi stondinau, llog cyfrifon banc - £2,542

Yn unol â’r gyfraith, mae’n rhaid i bob Cyngor Tref gael Swyddog ariannol cyfrifol. Yn Sanclêr, Clerc y Dref sy’n cyflawni’r swyddogaeth hon. Mae'r Cyngor Tref yn goruwchylio gwaith y Clerc yn ogystal â’r modd y rheolir materion ariannol y Cyngor. Gallai arian y Cyngor a’r modd y caiff ei reoli, fod yn destun archwiliaewnol neu allanol

Sut mae Cyngor Tref Sanclêr yn cael ei redeg ?

Mae’r Cyngor Tref yn cael ei redeg gan driarddeg o Gynghorwyr etholedig. Am resymau hanesyddol, mae’r Cyngor Tref wedi ei rannu i ddwy ran, sy’n cael eu galw’n wardiau: Ward Sanclêr a ward Llanfihangel Abercywyn.

Ward Sanclêr yw’r ardal i’r gorllewin o Afon Cynin a Ward Llanfihangel yw’r ardal i’r dwyrain o Afon Cynin (yn cynnwys Bancyfelin.) Mae Chwe Chynghorydd yn cynrychioli Ward Sancler a Saith Cynghorydd yn cynrychioli Ward Llanfihangel Abercywyn

Yn Sanclêr, mae gennym Faer y dref sy’n un o Gynghorwyr y Dref, ac mae’n ymrwymo i’r dyletswyddau hynny am flwyddyn. Mae ef neu hi yn cael ei ethol/hethol gan y Cyngor mewn Cyfarfod Blynyddol. Mae Maer y Dref yn cadeirio cyfarfodydd y Cyngor ac yn cynrychioli’r dref a’r Cyngor Tref yn y gymuned leol a thu hwnt. Mae Maer y dref yn ymgymryd ag ystod eang o ddyletswyddau.

Mae penderfyniadau’n cael eu gwneud gan y triarddeg o Gynghorwyr Tref , ond gall y Cyngor gyfeirio rhai materion at Glerc y Dref. Ni all y Cyngor gyfeirio materion at Faer y Dref neu Gynghorwyr unigol.

Mae gwaith y Cyngor o ddydd i ddydd yn cael ei redeg gan Glerc y Dref sy’n cael ei gyflogi gan y Cyngor. Yn Sanclêr, mae Clerc y dref yn gweithio’n rhan amser, gan weithio 25 awr yr wythnos. Mae gan y Cyngor swyddfa yn Y Gat ar Heol y Pentre yn Sanclêr. Mae Cyfarfodydd y Cyngor gan amlaf yn cael eu cynnal yn Y Gât gyda rhai o gyfarfodydd y Cyngor yn cael eu cynnal yn Neuadd Pentref Bancyfelin.

Ynglŷn â Chynghorwyr Tref

Gan amlaf mae’r triarddeg o Gynghorwyr Sanclêr yn cael eu hethol bob pedair blynedd. Cynhaliwyd yr etholiadau diwethaf ar gyfer Cynghorau Tref a Chymuned ar hyd a lled Cymru ym Mai 2012 pan, yn Sanclêr , roedd modd ethol triarddeg Cynghorydd. Yn anffodus, pan gaewyd yr enwebiadau ar gyfer Etholiad Mai 2012, dim ond deg ymgeisydd a enwebwyd. Ac felly, ni chynhaliwyd Etholiad. O ganlyniad, cafodd y tair swydd wag, eu llenwi drwy broses benodol. Golygodd hyn bod modd i’r Cyngor hysbysebu’r swyddi a gallai unrhywun yn y gymuned leol sy’n gymwys i fod yn Gynghorydd Tref ymgeisio yn ysgrifenedig. Yna, roedd modd i’r Cyngor ddewis yr ymgeiswyr y credai oedd fwyaf addas, a’r ymgeiswyr a allai gyfrannu orau at waith y cyngor. Yn Etholiad Mai 2008 , roedd chwe ymgeisydd yn Ward Sanclêr, ac ni chynhaliwyd. Roedd naw ymgeisydd yn Ward Llanfihangel Abercywyn, ac felly cynhaliwyd Etholiad gyda saith yn cael eu hethol. Mae hefyd is etholiadau yn cael eu cynnal o dro i dro pan fo’ Cynghorydd yn ildio’r awennau. Rydym newydd gael is-etholiad, fis Mehefin yn Ward Llanfihangel Abercywyn.

Weithiau, mae Cynghorwyr yn sefyll fel ymgeiswyr plaid wleidyddol ac weithiau fel ymgeiswyr annibynol

Dyw Cynghorwyr Tref ddim yn cael tâl. Mae’n nhw i gyd yn gwasanaethu eu cymunedau lleol yn wirfoddol ond yn medru hawlio treuliau bychain, er enghraifft, lwfans teithio am fynychu cyfarfodydd y Cyngor, y tu allan i Sanclêr. Mae hyn yn wahanol I Gyngor Sir Caerfyrddin , lle mae’r Cynghorwyr Sir yn derbyn cyflog sylfaenol o £13,175 a threuliau yn ychwanegol.

Y prif ddyletswyddau ar gyfer Cynghorwyr Tref yw:

  • Gwneud penderfyniadau: Trwy fynychu cyfarfodydd a phwyllgorau, mae’r cynghorwyr yn penderfynu pa weithgareddau i’w cefnogi, lle dylid gwario arian, pa wasanethau dylid eu cyflwyno, a pha bolisîau dylid eu gweithredu .
  • Arsylwi/Monitro : Mae Cynghorwyr yn gwneud yn siŵr bod eu penderfyniadau yn arwain at ganlyniadau effeithiol trwy gadw llygad ar y modd y mae mateiron yn datblygu a gwella
  • Yn eu cymuned: Mae gan Gynghorwyr gyfrifoldeb dros ei hetholwyr a sefydliadau lleol. Mae hyn yn ddibynol ar yr hyn y mae’r cynghorydd am ei gyflawni, a faint o amser sydd ganddo

Gall gwaith o ddydd i ddydd Cynghorydd gynnwys :

  • Helpu i ddatblygu amrywiol brosiectau ar gyfer y Cyngor Tref
  • Mynychu Cyfarfodydd y Cyngor
  • Mynd i gyfarfodydd sefydliadau lleol
  • Mynychu cyfarfodydd cyrff sy’n effeithio ar y gymuned yn ehangach, er enghraifft, Cyfarfodydd Cydlynu’r Heddlu neu fod yn Llywodraethwr Ysgol
  • Cyflwyno materion ar ran trigolion lleol, i sefydliadau fel y Cyngor Sir, Comisiynydd yr Heddlu neu Lywodraeth Cymru .
  • Cynnal cyfarfodydd un i un gyda thrigolion i drafod materion penodol.
  • Cyfarfod â phobl yn eu cartrefi
  • Mae Cynghorwyr Tref yn aml yn treulio sawl awr bob wythnos yn ymdrin â materion sy’n ymwneud â’r Cyngor Tref .
  • Mwy o wybodaeth am Gynghorau Tref
  • Mae Gwybodaeth Llywodraeth Cymru yn cynnwys

Gwybodaeth Sylfaenol Cwestiynau Ofynnir yn Aml Cyhoeddiadau sy’n berthnasol i Gynghorau Tref

Cynrychiolydd Cynghorau Tref a Chymuned yw
Un Llais Cymru/One Voice Wales (Mae Cyngor Tref Sanclêr yn aelod) )
Mae’r Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus wedi cyhoeddi Taflen Wybodaeth ar Gynghorau Tref a Chymuned

Cynhaliwyd dadansoddiad trylwyr am faterion yn ymwneud â Chynghorau Tref gan Adran Ddaearyddiaeth a Gwyddorau Daear Prifysgol Cymru Aberystwyth yn 2003; Research Study into the Role, Functions and Future Potential of Community and Town Councils in Wales.

South Wales Police - St ClearsBBC Weather BBC Tide Table

Canolfan Tywi - Tywi CentreRDP Sir GarCyfoeth Naturiol Cymru - Natural Resources WalesCarmarthenshire County CouncilYmddiriedolaeth Genedlaethol - National trustThe European Agricultuarl Fund and the Welsh Government

Website Design and Hosting by w3designs

Ysgubor Bryncaerau

With thanks to Iola Wyn, Ysgubor Bryncaerau for her assistance with the Welsh website’ | Gyda diolch i Iola Wyn, Ysgubor Bryncaerau am ei chymorth gyda’r wefan Gymraeg.